Năm nay được xem là một trong những giai đoạn nhiều biến động nhất của kinh tế toàn cầu trong nhiều năm trở lại đây. Các dự báo kinh tế liên tục thay đổi, dao động giữa lạc quan và bi quan, phản ánh mức độ bất ổn gia tăng trên phạm vi toàn thế giới.
Trong những tháng đầu năm, kinh tế toàn cầu diễn biến tương đối đúng với kỳ vọng ban đầu của giới phân tích. Tuy nhiên, từ tháng 4, bức tranh kinh tế bắt đầu đổi chiều khi Tổng thống Mỹ Donald Trump triển khai loạt chính sách thuế nhập khẩu quy mô lớn, làm căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế chủ chốt leo thang nhanh chóng. Bất ổn chính sách tăng lên mức cao chưa từng có, buộc các tổ chức quốc tế và ngân hàng đầu tư đồng loạt hạ dự báo tăng trưởng. Đến tháng 5, triển vọng tăng trưởng toàn cầu năm nay bị đánh giá ở mức thấp nhất trong nhiều năm.
Dù vậy, những tháng sau đó chứng kiến sự đảo chiều về kỳ vọng. Cú sốc thuế quan không gây ra suy giảm kinh tế nhanh và sâu như lo ngại ban đầu. Nhờ các cuộc đàm phán thương mại song phương và đa phương, mức thuế thực tế áp dụng thấp hơn so với các tuyên bố ban đầu của Nhà Trắng. Hoạt động kinh tế tại nhiều quốc gia vẫn được duy trì, trong khi mức độ bất ổn đã hạ nhiệt so với đầu năm.
Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới công bố tháng 10, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo kinh tế toàn cầu tăng trưởng 3,2% trong năm nay. Con số này thấp hơn mức 3,3% của năm trước, song đã được điều chỉnh tăng so với dự báo giữa năm.
Mỹ áp thuế nhập khẩu trên diện rộng
Chính sách thương mại của Tổng thống Donald Trump tiếp tục là yếu tố chi phối kinh tế toàn cầu trong năm nay. Ngay sau khi quay lại Nhà Trắng, ông Trump liên tiếp công bố các biện pháp áp thuế mới, đưa thuế nhập khẩu trở thành trụ cột trong chiến lược kinh tế của Mỹ với quy mô và mức độ vượt xa nhiệm kỳ đầu.
Ngoài các mức thuế riêng đối với nhôm, thép và ô tô, đầu tháng 4, Mỹ gây bất ngờ khi công bố áp thuế đối ứng với toàn bộ đối tác thương mại. Theo kế hoạch, hơn 180 nền kinh tế sẽ chịu mức thuế từ 10% đến 46%, tùy thuộc vào cán cân thương mại với Mỹ. Chính quyền Tổng thống Trump khẳng định các biện pháp này nhằm thu hẹp thâm hụt thương mại, phục hồi ngành sản xuất và đưa việc làm quay trở lại Mỹ.
Mặc dù sau đó nhiều quốc gia đạt được thỏa thuận giúp mức thuế thực tế giảm xuống, thuế nhập khẩu bình quân đối với hàng hóa vào Mỹ vẫn tăng lên khoảng 17,4% – mức cao nhất kể từ năm 1935. Tại Mỹ, tác động của thuế quan lên lạm phát chưa nghiêm trọng như cảnh báo ban đầu, song chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã liên tục tăng tốc. Giá cả sinh hoạt cao khiến dư luận không hài lòng, buộc Tổng thống Trump phải ký các sắc lệnh miễn thuế đối với một số mặt hàng thực phẩm thiết yếu.
Ở phạm vi toàn cầu, chính sách thuế của Mỹ đã làm thay đổi sâu sắc bản đồ thương mại. Doanh nghiệp quốc tế đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng, dịch chuyển sản xuất sang các thị trường ít rủi ro hơn và tìm kiếm điểm đến xuất khẩu ngoài Mỹ – thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới. Đồng thời, nhiều quốc gia tăng cường hợp tác, ký kết các hiệp định thương mại tự do và khôi phục các cuộc đàm phán từng bị đình trệ.
Đáng chú ý, Trung Quốc – quốc gia chịu tác động lớn nhất từ căng thẳng thương mại với Mỹ – vẫn ghi nhận thặng dư thương mại hơn 1.000 tỷ USD trong 11 tháng đầu năm, bất chấp kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ giảm liên tục ở mức hai chữ số.
Giá vàng lập đỉnh lịch sử
Bất ổn kinh tế và địa chính trị gia tăng đã thúc đẩy nhu cầu nắm giữ tài sản an toàn, đưa giá vàng thế giới lên các mức kỷ lục mới. Sau khi tăng khoảng 30% trong năm ngoái, giá vàng tiếp tục tăng hơn 60% trong năm nay, lập đỉnh hơn 50 lần. Tháng 10, giá vàng có thời điểm chạm mức kỷ lục 4.381 USD/ounce và hiện giao dịch quanh ngưỡng 4.300 USD/ounce.
Hoạt động mua vàng gia tăng mạnh mẽ trên toàn cầu, phản ánh tâm lý phòng ngừa rủi ro của nhà đầu tư trước căng thẳng thương mại, bất ổn chính sách và xung đột địa chính trị kéo dài. Bên cạnh đó, các ngân hàng trung ương cũng đẩy mạnh mua vàng trong bối cảnh điều chỉnh chiến lược lãi suất và đa dạng hóa dự trữ ngoại hối.
Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), các quỹ ETF vàng toàn cầu đã thu hút khoảng 77 tỷ USD vốn đầu tư trong năm nay, tương đương hơn 700 tấn vàng được bổ sung vào danh mục. Nếu tính từ tháng 5/2024, lượng vàng tăng thêm đạt khoảng 850 tấn. Dù vậy, WGC cho rằng quy mô này vẫn thấp hơn nhiều chu kỳ tăng giá trước và thị trường còn dư địa tăng trưởng đáng kể.
WGC nhận định lợi suất trái phiếu chính phủ giảm, căng thẳng địa chính trị kéo dài và nhu cầu trú ẩn an toàn sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho giá vàng trong năm 2026. Theo đó, kim loại quý này có thể tăng thêm 15–30% trong năm tới. Một số tổ chức tài chính lớn như Goldman Sachs và Morgan Stanley dự báo giá vàng cuối năm 2026 có thể đạt 4.800–4.900 USD/ounce.
